LURRAREN SORRERA ETA EBOLUZIOA

Ideia nagusiak argitzeko mapa kontzeptuala, CmapTools programaz baliatuz:

LURRAREN EBOLUZIOA: Zenozoikoa

ZENOZOIKOA

  §  Ozeano handiak desagertu eta kontinenteak hedatu ziren. Ondoren, orogenia alpetarra gertatu zen, egun ezagutzen ditugun mendikateak: Alpeak eta Pirinioak, besteak beste. Australia eta Antartida bereizi ziren eta azken hori Hego Amerikatik urrundu zen. Zenozoikoan gorabehera termiko handiak gertatu ziren.

  §  Kretazeoren amaieratik zetorren animalien desagerpena areagotu, eta primateak agertu ziren, gizakia barne.

-          Tertziarioan: hegaztiak eta ugaztunak ikaragarri hedatzen dira eta lehenengo  haragijaleak eta primateak agertzen dira. Basoek atzera egiten dute eta belardiak nagusitzen dira. itsasoetan, lehen ugaztun  urtarrak agertzen dira.

-          Kuaternarioan: gizakia planeta osora zabaltzen da. 

LURRAREN EBOLUZIOA: Mesozoikoa

MESOZOIKOA

   §  180 urte iraun zuen gutxi gorabehera.

   §  Lur osoa kontinente menditsu bakar batean zegoen elkarturik. Klima lehorra zen, itsasoa urrun-urrun zegoen eta. Mesozoikoaren amaieran, ozeanoak irekitzean, klima hezetu egin zen, eta bat-bateko tenperatura jaitsiera gertatu zen, sumendi-erupzio edo meteorito baten talkaren eraginez. Afrika eta Amerika bereizten hasi ziren eta Amerikako mendebaldeko ertzean mendikate handiak sortu ziren.

   §  Mesozoiko hiru periodo bereizten dira, flora eta faunaren aldaketa nagusien arabera:

-          Triasikoa

-          Jurasikoa

-          Kretazeoa

TRIASIKOA	JURASIKOA	KRETAZEOA
Gimnospermoen eta iratzeen baso handiak nagusitzen dira eta dinosauro eta ugaztun primitiboak agertzen dira	Dinosauroak dira nagusi eta lehen hegaztiak agertzen dira. haiekin batera, ugaztun txikiak	Landare angiospermoak ugaritu dira eta dinosauroak desagertzen dira

Dinosauroak ehun milioi urtetik gora Lurrean bizi izan zen narrasti talde bat izan ziren. Ingurunea moldatzeko ahalmen handia zutenez, kontinente guztiak kolonizatu zituzten. Lehorreko eta uretako dinosauroak existitu ziren, haragijaleak zein belarjaleak; batzuk oinez ibiltzen ziren, beste batzuk hegan…

Hainbat teoria daude dinosauroen suntsipenari buruz. Teoriarik zabalduenaren arabera, meteorito handi baten eta Lurraren arteko talkak eragindako klima-aldaketaren ondorioz desagertu ziren, beste hainbat izakirekin batera. 

LURRAREN EBOLUZIOA: Paleozoikoa

    PALEOZOIKOA

   §  300 bat milioi urte iraun zuen.

   §  Paleozoikoaren hasieran, kontinenteen erliebea nahiko laua zen, eta klima epela, planetaren berotze globalaren ondorioz. Eraren amaieran, glaziazio handiak egon ziren hego hemisferio osoan.

   §  Hasierako ingurumen-baldintzek izaki eukariotikoen dibertsifikazio handia eragin zuen. hona hemen era honetako periodoak eta, izaki bizidunen agerpenari dagokionez, izandako gertaera garrantzitsuenak.

-          Kanbriarra

-          Ordoviziarra

-          Siluriarra

-          Devoniarra

-          Karboniferoa

-          Permiarra

KANBRIARRA	ORDOVIZIARRA	SILURIARRA
Itsasoko ornogabeen kopurua areagotuz doa	Itsasoko ornogabeak dira nagusi. Lehenengo arrain primitiboak eta onddoak agertzen dira	Lehenbiziko landareak eta lurreko ornogabeak (artropodoak) agertzen dira, baita egun oraindik bizi diren alga eta onddo batzuk ere

DEVONIARRA	KARBONIFEROA	PERMIARRA
Arrainek eboluzionatu eta anfibioak agertzen dira. landare baskularren talde modernoak sortzen dira	Anfibioek eboluzionatu eta narrastiak agertzen dira	Narrastiak ugaritzen dira eta, antza denez, klima-aldaketa bortitz baten eraginez, espezie ugari desagertzen dira. Landare loredunak sortzen dira

LURRAREN EBOLUZIOA: Kanbriaurrea

KANBRIARRAURREA

§  4.000 milioi urte inguru iraun zuen.

§  Planeta hoztuz joan zen eta larruazala sortu zen.  Planeta osatzen duten dentsitate handieneko materialak barnealdean geratu ziren, baxuenekoak kanpoan geratu zirelarik. Kanpoko geruzan geratutako dentsitate txikiko materia hori hoztuz joan zen solido bihurtuz. Barnealdean tenperatura oso altuak zeuden eta ondorioz sumendien eraketak eta hauen erupzio etengabeak sortu zituzten. Erupzioak direla medio gas batzuk askatu ziren eta atmosfera sortu zen. Ur-lurrunaren kondentsazioak, aldiz, hidrosfera.

§  Hasiera batean ez zegoen oxigenorik, ezta ozonorik ere. Ozonoren babesa barik tximista antzeko batzuk heldu ziren planetaren larruazalera energia sortuz eta materia ez-organikoetatik materia organikoa eratzeko. Materia hau urarekin nahasi zen eta erreakzio batzuk gertatu dira. Hori balio lezake lehenengo bizi-formen agerpena azaltzeko. Beraz, lehenengo bizi-formak era kanbriarraurrean sortu ziren.

LURRAREN EBOLUZIOA: sarrera

LURRAREN EBOLUZIOA

Lurra duela 4.500 milioi urte sortu zen eta handik Aurrera gertatutako fenomeno ugariak izan dira Lurrari gaurko itxura eman diotenak. Gure planetaren eboluzioa aztertzeko ikertzaileek denbora-unitate batzuk bereizi zituen: erak. 

Hauek dira era horien izenak: Kanbriarraurrea, Paleozoikoa, Mesozoikoa eta Zenozoikoa.