IPUINAK unibertsoan

Hona hemen ipuin sorta bat, unibertsoa gaitzat hartzen duena. Bertan haurrentzat ulertzeko eta helduentzat azaltzeko zailak suertatu daitezkeen kontzeptuak agertzen dira. Ipuin bat denez, haurrak irekitak jartzen ditu ate guztiak arreta handiagoa jarriz, ipuina entzuterakoan euren irudimena pizten dute eta errazagoa dute kontzeptuak (bereziki abstraktuak direnak) hobeto ulertzeko eta haietan sinizteko. Betiere, ipuinak direla gogoratu behar zaie. 

Open publication - Free publishing - More txanela 1

LURRAREN SORRERA ETA EBOLUZIOA

Ideia nagusiak argitzeko mapa kontzeptuala, CmapTools programaz baliatuz:

Lurraen sorrera

LURRAREN SORRERA

Unibertsoaren sorrera big bang teoriaren bitartez azal daiteke. Big bang teoriaren arabera, duela 15-20 mila milioi urte unibertsoa osatzen zuen materia eta energia guztia elkartuta zegoen superatomo bat osatuz. Baina superatomo hori oso ezegonkorra zen dentsitate handi-handia zuelako. Horren ondorioz leherketa ikaragarria egon zen eta superatomoa osatzen zuen materia guztia norabide guztietan sakabanatu zen. Sakabanatzean,  materia zatitzean eratu ziren partikula subatomikoak multzoka elkartzen hasi ziren atomoak sortuz.

Grabitatearen ondorioz atomoak kontzentratu ziren galaxiak eratuz.  Galaxietan tenperatura igoera baten ondorioz erreakzio nuklearrak gertatzen hasi ziren. Horrela sortu ziren izarrak.

Antza denez, izarretatik askatutako materia zati batzuk haien inguruan biraka hasi ziren, haien artean multzoak eratuz. Hauen arteko talkak eta elkarketak direla eta sortu ziren planetak.

Zer da unibertsoa?

Unibertsoa materia, energia, espazioa eta denbora da, existitzen den guztia unibertsoaren parte da. Baina unibertsoaren zati handiena espazio hutsa da.

Infinitua dela pentsatzen dugu, baina ez da egia. Infinitua izango balitz, materia ere infinitua izango zen eta ez da horrela. Oso handia da, bai, baina ez infinitua.

Momentu batean infinitua izan zen: duela 15.000 milioi urte materia dentsitate (masa/bolumena) eta tenperatura infinituak zituen. Baina eztanda bortitz baten ostean, unibertsoa dentsitatea eta tenperatura galduz joan da. Teoria horri Big-bang izena jarri zioten.

Izan ere, ezinezkoa egiten zaigu unibertsoaren mugak ezartzea eta askotan unibertsoaren kontzeptua ulertzea ere. Baina horren parte gara eta bere garrantziaz ohartu behar gara.